Czym są szumy uszne?

Wyobraź sobie, że siedzisz w spokojnym pokoju. Nie ma radia, nie ma rozmów, nie ma hałasu ulicy. A mimo to słyszysz dźwięk. Czasem to delikatne dzwonienie w uszach, innym razem uporczywy szum, syk, pulsowanie albo pisk, który nie znika, choć wokół panuje całkowita cisza. To właśnie szumy uszne, czyli zjawisko, które dotyka miliony osób dorosłych na całym świecie, również w Polsce.

Dla jednych to tylko chwilowy epizod po koncercie lub stresującym dniu, dla innych codzienny towarzysz, który potrafi zburzyć sen, koncentrację, a nawet spokój psychiczny. Co gorsza, nie jest to choroba sama w sobie, lecz objaw, czasem niewinny, a czasem ostrzegawczy sygnał, że w uchu, nerwie słuchowym lub w mózgu dzieje się coś niepokojącego.

Czym są szumy uszne? 

Szumy uszne, medycznie nazywane tinnitus, to subiektywne wrażenie słyszenia dźwięku w jednym lub obu uszach, a czasem w głowie, bez obecności zewnętrznego źródła tego dźwięku. Szumy uszne to wrażenie czysto subiektywne, co oznacza, że nikt poza pacjentem nie jest w stanie ich usłyszeć. Wyjątkiem są bardzo rzadkie przypadki, kiedy mamy do czynienia z szumami obiektywnymi. 

Szumy uszne to dźwięki, które pacjenci opisują na wiele różnych sposobów: jako dzwonienie, pisk, syk, gwizd, szum, a nawet bardziej złożone dźwięki, jak brzęczenie czy pulsowanie. Dźwięk ten może mieć różne natężenie i częstotliwość, może być stały lub pojawiać się okresowo. 

Warto podkreślić, że szumy uszne są objawem, a nie chorobą samą w sobie. Podobnie jak ból czy gorączka, szum jest sygnałem, że w organizmie dzieje się coś niepokojącego. Dlatego tak ważna jest prawidłowa diagnostyka, aby dotrzeć do źródła problemu. 

Jakie są rodzaje szumów usznych? 

Możemy wyróżnić dwa główne rodzaje szumów usznych: szumy subiektywne i obiektywne. Subiektywne szumy uszne stanowią zdecydowaną większość przypadków - ponad 95%. Słyszy je tylko i wyłącznie pacjent. Ich źródło leży najczęściej w nieprawidłowym funkcjonowaniu drogi słuchowej, od ucha wewnętrznego aż po korę słuchową w mózgu. 

Z kolei obiektywne szumy uszne to zjawisko znacznie rzadsze. W tym przypadku dźwięk generowany przez struktury wewnątrz organizmu np. przez turbulentny przepływ krwi w naczyniach krwionośnych i może być usłyszany przez lekarza podczas badania, np. za pomocą stetoskopu. 

Jakie są objawy szumów usznych? 

Głównym objawem jest oczywiście samo słyszenie niechcianych dźwięków. Jednak szumy uszne to znacznie więcej niż tylko problem akustyczny. Dla wielu osób szum w uszach staje się przyczyną poważnych problemów w codziennym życiu. Przewlekłe szumy uszne mogą znacząco obniżyć jakość życia, prowadząc do trudności z koncentracją, problemów z zasypianiem i bezsenności, a w konsekwencji do przewlekłego zmęczenia i rozdrażnienia. 

Dokuczliwość szumów usznych jest kwestią bardzo indywidualną. Dla jednych szum jest tylko niewielką niedogodnością, podczas gdy dla innych staje się centralnym problemem, który dominuje nad całym życiem. Szumy uszne mogą prowadzić do stanów lękowych, a nawet depresji. Pacjenci często skarżą się, że dzwonienie w uszach utrudnia im rozumienie mowy, zwłaszcza w hałasie, co prowadzi do izolacji społecznej. 

W niektórych przypadkach szumy uszne mogą mieć charakter pulsujący. Pulsujące szumy uszne są zsynchronizowane z rytmem bicia serca. Tego typu objaw zawsze wymaga pilnej konsultacji lekarskiej, ponieważ może wskazywać na problemy naczyniowe. Innym niepokojącym objawem jest pojawienie się szumu tylko w jednym uchu, zwłaszcza jeśli towarzyszy mu nagłe pogorszenie słuchu lub zawroty głowy. 

Jakie są przyczyny szumów usznych? 

Przyczyny szumów usznych są niezwykle zróżnicowane i często złożone. Niestety, w wielu przypadkach nie udaje się ustalić przyczyny jednoznacznie. Szumy mogą być spowodowane przez problemy na każdym odcinku drogi słuchowej, od przewodu słuchowego zewnętrznego, przez ucho środkowe i ucho wewnętrzne po ośrodkowy układ nerwowy. 

Jedną z najczęstszych przyczyn szumów jest uszkodzenie komórek słuchowych w ślimaku, czyli części ucha wewnętrznego. Do takiego uszkodzenia dochodzi najczęściej wraz z wiekiem lub w wyniku długotrwałej ekspozycji na hałas, lub krótkiego, ale bardzo głośnego dźwięku (uraz akustyczny). Uszkodzone komórki słuchowe wysyłają do mózgu nieprawidłowe sygnały, które są interpretowane jako szum. 

Inne częste przyczyny szumów usznych to: 

• zatkanie przewodu słuchowego przez woskowinę; 

• stany zapalne ucha środkowego i wewnętrznego; 

• choroby kosteczek słuchowych, np. ostokleroza;

• choroba Meniere'a, która oprócz szumów objawia się także zawrotami głowy i postępującym niedosłuchem;

• uszkodzenie nerwu słuchowego lub nerwu przedsionkowo-ślimakowego, np. w wyniku guza (nerwiak nerwu słuchowego); 

• urazy głowy i szyi, zwłaszcza urazy kręgosłupa szyjnego;

• choroby ogólnoustrojowe, takie jak nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, cukrzyca, choroby tarczycy czy anemia;

• przyjmowanie niektórych leków, zwłaszcza w dużych dawkach. Do leków o potencjalnym działaniu ototoksycznym (uszkadzają słuch) należą niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. aspiryna, ibuprofen), niektóre antybiotyki, leki moczopędne i chemioterapeutyki; 

• stres, przemęczenie i problemy ze snem również mogą przyczyniać się do pojawienia się szumów usznych lub nasilać już istniejące. 

Jak wygląda diagnostyka szumów usznych? 

Jak wcześniej wspomnieliśmy, szumy uszne są objawem, dlatego najważniejsze jest znalezienie ich przyczyny. Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego, podczas którego lekarz pyta o charakter szumów, czas ich trwania, choroby towarzyszące i przyjmowane leki. Następnie przeprowadzane jest badanie otolaryngologiczne, które pozwala ocenić stan uszu. 

Kolejnym krokiem są badania słuchu. Podstawowym badaniem jest audiometria tonalna, która pozwala ocenić próg słyszenia i stwierdzić ewentualny niedosłuch. W ramach diagnostyki wykonuje się także audiometrię impedancyjną (typanometrię), która ocenia stan ucha środkowego. W celu charakterystyki szumu wykonuje się tzw. tinnitometrię, czyli pomiar wysokości i głośności szumu. 

W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy szumy są jednostronne, pulsujące lub towarzyszą im inne objawy neurologiczne, konieczne jest poszerzenie diagnostyki o badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI) głowy lub tomografia komputerowa (CT). Badania te pozwalają wykluczyć poważne przyczyny szumów, takie jak guz nerwu słuchowego czy patologie naczyniowe. 

Jakie są metody leczenia szumów usznych? 

Leczenie szumów usznych uzależnione jest od ich przyczyny. Jeśli uda się zidentyfikować i wyleczyć chorobę podstawową, np. nadciśnienie tętnicze czy stan zapalny ucha, istnieje duża szansa, że szumy uszne ustąpią lub znacznie się zmniejszą. Niestety, w wielu przypadkach, zwłaszcza gdy przyczyną jest nieodwracalne uszkodzenie komórek słuchowych, leczenie przyczynowe nie jest możliwe. 

Nie oznacza to jednak, że pacjent jest skazany na życie z uciążliwym szumem. Istnieje wiele metod, które pozwalają zmniejszyć dokuczliwość szumów i nauczyć się z nimi żyć. Metody leczenia szumów usznych można podzielić na kilka grup. 

Jedną z najskuteczniejszych metod jest terapia TRT ( Tinnitus Retraining Therapy). To kompleksowa metoda leczenia, która łączy w sobie poradnictwo psychologiczne i terapię dźwiękiem. Celem TRT nie jest całkowite wyeliminowanie szumu, ale doprowadzenie do jego habituacji, czyli przyzwyczajenia się mózgu do dźwięku, tak aby przestał on być postrzegany jako sygnał alarmowy i nie zwracał na siebie uwagi. W ramach terapii dźwiękiem stosuje się tzw. generator szumu szerokopasmowego, który emituje cichy, przyjemny dla ucha szum, maskujący szumy uszne.  

U pacjentów z szumami usznymi, którym towarzyszy niedosłuch, bardzo dobre efekty przynosi stosowanie aparatu słuchowego. Wzmacnia on dźwięki z otoczenia, dzięki czemu szum staje się mniej słyszalny. Wiele nowoczesnych aparatów słuchowych ma wbudowany generator szumu, który może być wykorzystywany w ramach terapii szumów. 

W przypadku szumów usznych o podłożu psychogennym, związanych ze stresem czy lękiem, pomocna może być psychoterapia, zwłaszcza w nurcie poznawczo-behawioralnym, a także techniki relaksacyjne, takie jak joga czy medytacja.  

Farmakologia w leczeniu szumów usznych ma ograniczone zastosowanie. Nie istnieje jeden skuteczny lek na szumy uszne. Czasami stosuje się leki poprawiające krążenie w uchu wewnętrznym, leki uspokajające lub przeciwdepresyjne, ale ich skuteczność jest różna i zależy od indywidualnego przypadku. 

Szumy uszne - podsumowanie 

Szumy uszne to złożony problem, który wymaga indywidualnego podejścia. Chociaż często nie da się ich całkowicie wyleczyć, to dzięki nowoczesnym metodom terapii, takimi jak TRT, można nauczyć się nad nimi panować i znacznie poprawić swoją jakość życia. Jeśli odczuwasz szumy uszne, nie zwlekaj z wizytą u specjalisty. Im wcześniej zostanie postawiona diagnoza i wdrożone leczenie, tym większe szanse na sukces. Pamiętaj, nie jesteś sam z tym problemem, a współczesna medycyna ma Ci wiele do zaoferowania, aby pozbyć się szumu w uszach lub przynajmniej uczynić go mniej dokuczliwym.