Czym jest woskowina w uchu i jaką pełni funkcję?

Czym jest woskowina w uchu i jaką pełni funkcję?

Zdarzyło Ci się mieć uczucie zatkanego ucha, jakbyś słyszał świat przez watę? A może po kąpieli słuch stał się przytłumiony i pojawiło się wrażenie pełności w uchu? W większości przypadków winowajcą jest… woskowina. Naturalna, choć często niedoceniana wydzielina, która pełni w uchu znacznie ważniejszą funkcję, niż mogłoby się wydawać.

Wbrew pozorom, woskowina nie jest brudem, którego należy się pozbywać za wszelką cenę. To naturalna bariera ochronna, stworzona przez organizm po to, by dbać o higienę i zdrowie ucha. Chroni przed kurzem, bakteriami i infekcjami, a nawet pomaga utrzymać prawidłowy mikroklimat przewodu słuchowego. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy dochodzi do nadmiernego gromadzenia się woskowiny i powstaje czop, który potrafi skutecznie… zatkać ucho.

Czym jest woskowina w uchu?

Zacznijmy od podstaw: woskowina jest naturalną substancją, a nie zanieczyszczeniem. To fizjologiczna wydzielina produkowana w Twoim uchu. Jej oficjalna, medyczna nazwa to cerumen. Woskowina to naturalna wydzielina skóry wyścielającej przewód słuchowy zewnętrzny. Nie jest to brud napływający z zewnątrz, ale substancja aktywnie wytwarzana przez Twój organizm w konkretnym celu.

Woskowina w uchu nie jest jednorodną substancją. To skomplikowana mieszanina, która może mieć różną konsystencję i kolor, co często zależy od genetyki, wieku, a nawet diety. 

Jak powstaje woskowina?

Woskowina powstaje w bardzo konkretnym miejscu. Znajduje się wyłącznie w zewnętrznej części przewodu słuchowego, mniej więcej na jednej trzeciej jego długości. Nie jest produkowana głęboko, w pobliżu błony bębenkowej. Za jej produkcję odpowiadają dwa typy gruczołów znajdujących się w skórze tej części kanału słuchowego: gruczoły łojowe (produkujące sebum, czyli łój) oraz zmodyfikowane gruczoły potowe, zwane gruczołami woskowinowymi.

To, co potocznie nazywamy woskowiną, jest mieszanką wydzielin tych gruczołów oraz złuszczonych komórek naskórka, który naturalnie odnawia się w przewodzie słuchowym. W składzie tej substancji znajdziemy m.in. lipidy, białka, enzymy (np. lizozym) oraz immunoglobuliny.

Genetyka odgrywa istotną rolę w typie posiadanej woskowiny. Większość osób pochodzenia europejskiego i afrykańskiego ma woskowinę „mokrą”, czyli lepką, o miodowej lub brązowej barwie. Z kolei u osób pochodzenia azjatyckiego dominuje sucha woskowina, która jest szara, łamliwa i przypomina łupież. Oba typy są absolutnie normalne.

Zmienia się także kolor woskowiny w uchu. Świeża jest zwykle jasna, niemal miodowa. Z czasem, gdy miesza się z zanieczyszczeniami i utlenia, ciemnieje, stając się brązowa. Twarda woskowina o ciemnym kolorze to zazwyczaj starsza wydzielina, która dłużej przebywała w kanale słuchowym. Niepokój powinna budzić jedynie nietypowa barwa, np. zielona woskowina lub wydzielina podbarwiona krwią, co może wskazywać na stan zapalny lub uszkodzenie i wymaga pilnej konsultacji z lekarzem.

Jaką funkcję pełni woskowina w uszach? 

Skoro nasz organizm wkłada tyle wysiłku w produkcję tej substancji, musi ona do czegoś służyć. I rzeczywiście, woskowina uszna pełni ważne funkcje ochronne dla delikatnego aparatu słuchu. Jest to pierwsza linia obrony naszego ucha.

• Funkcja oczyszczająca. Lepka konsystencja woskowiny działa jak pułapka. Wyłapuje kurz, pył, martwy naskórek, a nawet małe owady, które mogłyby dostać się głębiej do przewodu słuchowego i uszkodzić wrażliwą błonę bębenkową.

• Działanie ochronne i antybakteryjne. Dzięki zawartości lizozymu i immunoglobulin, a także lekko kwaśnemu odczynowi (pH), tworzy środowisko niesprzyjające rozwojowi patogenów. Chroni ucho przed grzybami i bakteriami, znacząco zmniejszając ryzyko bolesnych infekcji uszu, takich jak zapalenie przewodu słuchowego zewnętrznego (tzw. "ucho pływaka").

• Nawilżenie. Skóra w kanale słuchowym jest niezwykle cienka i wrażliwa. Woskowina pokrywa ją cienką, wodoodporną warstwą, chroniąc przed wysuszeniem, swędzeniem i podrażnieniem, a także przed maceracją spowodowaną dostaniem się wody do ucha, na przykład podczas kąpieli.

Jak ucho czyści się samo?

Jednym z największych cudów fizjologii ucha jest jego zdolność do samooczyszczania. Skóra w przewodzie słuchowym ma unikalną właściwość - migruje. Rośnie ona od środka, od błony bębenkowej, i powoli przesuwa się na zewnątrz, w kierunku ujścia przewodu słuchowego. Ten proces, niczym naturalny taśmociąg, transportuje starą woskowinę wraz ze wszystkimi uwięzionymi w niej zanieczyszczeniami na zewnątrz.

Proces ten jest dodatkowo wspomagany przez naturalne ruchy naszej żuchwy podczas mówienia, jedzenia czy ziewania. Dlatego prawidłowa higiena uszu w zasadzie nie wymaga naszej ingerencji w głąb kanału. Ucho potrafi samo się oczyszczać. Wydzielina, która dotrze do zewnętrznej części małżowiny, może być bezpiecznie starta podczas codziennego mycia.

Kiedy woskowina staje się problemem? 

Problem nie polega na tym, że woskowina jest, ale na tym, że czasami ten naturalny mechanizm samooczyszczania zawodzi. W efekcie gromadzenia się woskowiny może ona zalegać w przewodzie słuchowym. Gdy woskowina w uchu gromadzi się nadmiernie, twardnieje i zbija się, tworzy się tak zwany czop woskowinowy.

Nagromadzenie woskowiny w postaci czopa to stan, w którym zbita masa woskowiny blokuje, częściowo lub całkowicie, kanał słuchowy. To nie jest już fizjologia, ale patologia, która wymaga interwencji. Taki czop woskowinowy nie jest w stanie samodzielnie się ewakuować i może prowadzić do bardzo nieprzyjemnych dolegliwości, znacząco wpływając na jakość życia i nasz słuch.

Jakie są objawy nadmiaru woskowiny? 

Skąd wiedzieć, że mamy do czynienia z nadmiarem woskowiny tworzącym czop? Objawy są zwykle dość charakterystyczne. Pierwszym i najbardziej oczywistym jest pogorszenie słuchu lub nagła, częściowa utrata słuchu w jednym uchu. Pacjenci często opisują to jako uczucie pełności w uchu lub zatkane ucho, jakby znajdowała się w nim woda lub wata.

Do innych objawów, które mogą wskazywać na czop woskowinowy, należą:

• Szumy uszne (dzwonienie, piszczenie w uchu).

• Ból ucha, choć nie jest to regułą.

• Świąd w przewodzie słuchowym.

• Zawroty głowy i zaburzenia równowagi (gdy czop uciska na błonę bębenkową).

• Kaszel (w rzadkich przypadkach, przez podrażnienie gałązki nerwu błędnego).

Co ciekawe, objawy te często pojawiają się lub nasilają gwałtownie po kąpieli, lub wizycie na basenie. Woda, która dostanie się do ucha, sprawia, że twarda woskowina pęcznieje, gwałtownie zatykając przewód słuchowy.

Dlaczego woskowina zalega? 

Powstawanie czopów woskowinowych może mieć różne przyczyny. Czasami jest to kwestia indywidualnych predyspozycji, takich jak wąski lub kręty kanał słuchowy, albo tendencja do nadmiernej produkcji woskowiny. Z wiekiem woskowina staje się też bardziej sucha i twarda, co utrudnia jej naturalne usuwanie.

Jednak najczęstszą przyczyną jest nieprawidłowe czyszczenie uszu. Winowajcą numer jeden są popularne patyczki higieniczne.

Wkładając patyczek do ucha, nie tylko nie jesteśmy w stanie dokładnie wyczyścić ucha, ale działamy wbrew naturze. Zamiast usuwać woskowinę, wpychamy ją głębiej, w kierunku błony bębenkowej, gdzie skóra już nie ma zdolności migracji. Ubijamy ją, tworząc twardy korek. Co gorsza, w ten sposób bardzo łatwo uszkodzić błonę bębenkową, co może prowadzić do trwałej utraty słuchu lub perforacji błony bębenkowej.

Do nadmiernemu gromadzeniu się woskowiny przyczynia się także częste używanie słuchawek dousznych, zatyczek do uszu czy noszenie aparatu słuchowego. Działają one jak bariera, która mechanicznie blokuje ujście przewodu słuchowego i zaburza proces migracji woskowiny z przewodu słuchowego.

Co robić gdy mamy do czynienia z twardą woskowiną? 

Jeśli już dojdzie do nadmiernego gromadzenia się woskowiny i odczuwamy objawy zatkania, nie próbujmy na siłę odetkać zatkanego ucha samodzielnie za pomocą patyczka. Można spróbować bezpiecznych metod, które pomogą rozpuścić woskowinę w uchu.

W aptekach dostępne są specjalne preparaty do czyszczenia uszu, najczęściej w postaci kropli lub sprayu (tzw. cerumenolityki). Zawierają one substancje (np. na bazie oliwy z oliwek, parafiny lub związków chemicznych), które zmiękczają twardą woskowinę i ułatwiają jej ewakuację. Stosuje się je przez kilka dni. Są one szczególnie polecane osobom noszącym aparat słuchowy lub mającym tendencje do tworzenia się czopów.

Jeśli jednak te metody nie przynoszą ulgi lub objawy są nasilone, koniecznie należy udać się do laryngologa. Nie należy zwlekać, zwłaszcza jeśli problem dotyczy woskowiny w uchu dziecka.

Woskowina uszna - podsumowanie

Woskowina to naturalna bariera ochronna ucha, która chroni przed bakteriami i pomaga utrzymać prawidłową higienę przewodu słuchowego. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy dochodzi do jej nadmiernego nagromadzenia i tworzy się czop woskowinowy, powodujący uczucie pełności, zatkane ucho i pogorszenie słuchu.

Nie należy używać patyczków higienicznych ani innych przedmiotów do czyszczenia wnętrza ucha, ponieważ mogą one przesunąć woskowinę głębiej i uszkodzić błonę bębenkową. Bezpieczniejsze są krople lub spray zmiękczający woskowinę, a w razie utrzymujących się objawów najlepiej udać się do laryngologa, który profesjonalnie oczyści przewód słuchowy. Regularna, delikatna pielęgnacja zewnętrznej części ucha to klucz do zdrowego słuchu.