Niedosłuch odbiorczy – przyczyny, objawy i metody leczenia

Niedosłuch odbiorczy to zaburzenie słuchu, spowodowane problemami w ślimaku lub w nerwie słuchowym lub w ośrodkach słuchowych w mózgu. Zmiany te sprawiają, że dźwięki są gorzej przetwarzane i odbierane są w osłabionej formie.

Ślimak to jedna z ważnych części składowych ucha wewnętrznego. Nazwa odzwierciedla jego wygląd – jest to struktura przypominająca zwiniętą w spiralę rurkę. Po rozwinięciu przewód ślimaka mierzy ok. 3,5 cm, natomiast w formie zwiniętej narząd zajmuje powierzchnię wielkości ziarnka fasoli. 

Kanał, którego światło ma średnicę ok. 1-2 mm od wewnętrznej strony tworzą tzw. komórki rzęsate. Wyposażone są one w specjalne wypustki zwane stereocyliami. To właśnie one reagują na drgania płynu w ślimaku zamieniając bodźce mechaniczne na elektryczne i przekazując je do neuronów, które trafiają do mózgu. I to właśnie ich uszkodzenie prowadzi do niedosłuchu odbiorczego.   

Czym jest niedosłuch odbiorczy?

Niedosłuch odbiorczy to trwała utrata zdolności do odbierania impulsów dźwiękowych, która pojawia się w następstwie uszkodzenia komórek układu nerwowego znajdujących się w ślimaku, nerwu słuchowego i ośrodków słuchowych w mózgu. Zmiany te uniemożliwiają prawidłowe przetwarzania dźwięków docierających z otoczenia, a co za tym idzie, upośledzają słyszenie. Osoby dotknięte niedosłuchem odbiorczym mają trudności w rozumieniu mowy, a w szczególności, w odbieraniu dźwięków o wysokich częstotliwościach, takich jak głosy dzieci, śpiew ptaków, dźwięk dzwonków.    

Czym jest niedosłuch odbiorczy w kontekście innych rodzajów utraty słuchu? Oprócz niedosłuchu odbiorczego może wystąpić niedosłuch przewodzeniowy (gdy dźwięki są blokowane w uchu zewnętrznym lub środkowym np. przez woskowinę, zapalenie, czy uszkodzenie błony bębenkowej), niedosłuch mieszany (łączący niedosłuch przewodzeniowy i niedosłuch odbiorczy) oraz niedosłuch centralny (który uszkadzany jest na poziomie dróg nerwowych lub mózgu np. po udarze czy silnym urazie głowy).

Rodzaje niedosłuchu

• niedosłuch przewodzeniowy, 
• niedosłuch odbiorczy,
• niedosłuch mieszany,
• niedosłuch centralny.

Niedosłuch odbiorczy – przyczyny 

Co może być przyczyną degradacji komórek nerwowych w ślimaku, dlaczego uszkodzeniu ulega nerw słuchowy i struktury nerwowe w mózgu? Winne temu są przede wszystkim procesy starzenia się. Komórki rzęsate u człowieka nie regenerują się, za to w procesie starzenia ich kondycja stale się pogarsza. Aby spowolnić procesy starzenia warto zadbać o o zdrową dietę, bogatą w antyoksydanty, witaminy i minerały (magnez, cynk, witamina B12, Q10, resweratrol). Jednak zanim rozpoczną się procesy starzenia, sami możemy narazić swoje komórki na nieodwracalne zniszczenie za sprawą ekspozycji na nadmierny hałas.

Przyczyn uszkodzenia nerwu słuchowego, oprócz procesu starzenia się komórek, może być wiele. Uszkodzenia nerwu mogą być skutkiem niedokrwienia (spowodowanego np. cukrzycą, nadciśnieniem lub miażdżycą naczyń krwionośnych zaopatrujących nerw). Nerw mogą uszkadzać toksyny (metale ciężkie, alkohol), a także leki (np. preparaty ototoksyczne). Niekorzystnie na kondycję nerwu działają wirusy (np. opryszczka, cytomegalia), które mogą uszkadzać osłonki mielinowe i neurony. Włókna nerwowe mogą zostać także trwale zniszczone wskutek urazu mechanicznego (np. złamania kości czaszki).

Niedosłuch odbiorczy – profilaktyka 

Warto pamiętać, że komórki rzęsate nie regenerują się. Oznacza to, że noworodek przychodzi na świat wyposażony już w pełen zestaw komórek słuchowych, które służą mu do końca życia. Jeśli ulegną uszkodzeniu, organizm nie naprawia ich i nie zastępuje nowymi. Co ciekawe, ptaki, ryby i płazy zachowują zdolność do regeneracji komórek słuchowych przez całe życie, jednak analogiczne komórki w ludzkim uchu zdolności tej nie posiadają.

Trzeba zatem koniecznie pamiętać, że uszkodzenie komórek rzęsatych jest nieodwracalne. By jak najdłużej zachować je w dobrym stanie, należy przede wszystkim chronić je przed hałasem. Warto zabezpieczyć uszy, gdy korzystamy z narzędzi elektrycznych w domu lub w pracy (wiertarka, kosiarka, urządzenia w fabrykach, młot pneumatyczny) lub gdy trenujemy na strzelnicy (wystrzały z broni palnej, mogą trwale uszkodzić słuch, co tyczy się też wystrzałów petard). Ubytek słuchu odbiorczego może powodować także zbyt głośna muzyka słuchana w klubach i na koncertach, a także ta słuchana przez słuchawki. Do zniszczenia komórek słuchowych mogą przyczynić się także choroby (np. cukrzyca typu 2) oraz niektóre leki.

Profilaktyka niedosłuchu odbiorczego

• unikaj ekspozycji na hałas w domu, w pracy i podczas słuchania muzyki – stosuj stopery, ogranicz głośność słuchawek, 
• dbaj o zdrową dietę, bogatą w antyoksydanty, witaminy i minerały (magnez, cynk, witamina B12, Q10, resweratrol),
• wykonuj badania profilaktyczne cukrzycy i ciśnienia krwi,
• unikaj alkoholu i papierosów,
• zadbaj o regularną aktywność fizyczną,
• wykonuj regularne badania profilaktyczne,
• wykonuj badania słuchu, jeśli zauważysz niepokojące objawy.

Jak rozpoznać niedosłuch odbiorczy?

Masz problemy z rozumieniem mowy, nie słyszysz dobrze dźwięków radia czy telewizora, najwięcej problemów sprawia ci zrozumienie mowy dzieci i kobiet? Nie jest wykluczone, że cierpisz na niedosłuch odbiorczy. Osoby z tym schorzeniem mają najwięcej problemów ze zrozumieniem rozmów w hałaśliwym otoczeniu (np. w restauracji, czy na ruchliwej ulicy). Trudność w odbiorze sprawiają im w szczególności wysokie dźwięki. Muszą podwyższać głośność radia i telewizora.

Objawy niedosłuchu odbiorczego

• problemy z rozumieniem mowy, szczególnie w miejscach, gdzie panuje hałas,
• trudności w słyszeniu wysokich dźwięków (głosy dzieci, śpiew ptaków, dzwonek telefonu o niewielkiej głośności),
• konieczność ustawiania wyższego poziomu głośności radia i telewizora.

Audiometria tonalna – co to jest i na czym polega to badanie?

W przypadku stwierdzenia pogorszenia słuchu, warto udać się do otolaryngologa, który zdiagnozuje przyczynę problemów i skieruje na badania. Jednym z nich jest audiometria tonalna, badanie, które pozwala poddać analizie progi słyszenia pacjenta. Jest to badanie całkowicie nieinwazyjne i bezbolesne. Osoba badana znajduje się w dźwiękoszczelnej kabinie i ma na sobie słuchawki, przez które emitowane są dźwięki o różnym natężeniu i wysokości. Zapis badania to tzw. audiogram, który ukazuje krzywe słyszenia dla każdego ucha z osobna. Jeśli zajdzie taka potrzeba, otolaryngolog skieruje pacjenta na dalsze konsultacje do neurologa lub foniatry.

Niedosłuch odbiorczy znacznie pogarsza jakość życia. Osoby nim dotknięte tracą możliwość uczestniczenia w rozmowach, co oznacza wyłączenie z życia społecznego i rodzinnego, a w konsekwencji pogłębiającą się samotność, a to z kolei w negatywny sposób rzutuje na ich zdrowie psychiczne. Kłopoty z rozumieniem rozmów sprawiają, że zaczynają unikać spotkań i rozmów telefonicznych, a w sytuacjach takich jak zakupy czy wizyta u lekarza odczuwają bezradność lub irytację, nie mogąc zrozumieć sensu kierowanych do nich komunikatów. Zaczynają unikać wszelkich kontaktów społecznych i wychodzenia z domu, co prowadzi do pogorszenia ogólnego stanu zdrowia.  

Jeśli podejrzewasz niedosłuch odbiorczy u siebie lub u swojego dziecka, koniecznie umów się na badanie słuchu. 

Bibliografia

Quan, Y. Z., Wei, W., Ergin, V., Rameshbabu, A. P., Huang, M., Tian, C., ... & Chen, Z. Y. (2019). Reprogramming inner ear mature supporting cells induces cell cycle reentry, proliferation and hair cell regeneration. Nature Communications, 10(1), 5671.